Bu Sayı

Editörden

 Güncel

  NARİN: Maliyenin bütün ağırlığı milletin üstünde

  Ferizli Halit Narin İlköğretim Okul açılışı ve Bolluca'da sevinç

  Ashaboğlu, Eurocoton Başkan Vekili oldu

 Turizm

  Tekstil, turizmin de motoru

 Firma

  Karsu, Amerika'da şirket kurdu

 Değerlendirme

  Vergide yeni dönem

 Çalışma Hayatı

  Çalışma hayatımızda esneklik ihtiyacı

 Analiz

  İşsizlik ve Çalışma Yasaları

 Marka

  MARKA nasıl alınır, nasıl korunur?

Değerlendirme

Vergide yeni dönem (*)

ÜIkemiz uzun yıllar devam eden istikrarsız ekonomik ortam nedeniyle sahip olduğu büyüme potansiyelini yeteri kadar kullanamamıştır. Enflasyon, kamu finansman açığı, borçlanma ve yüksek faiz sarmalına giren ekonominin bu ortamdan çıkarılması ve sağlıklı bir büyüme sürecine girmesi için uygulanmakta olan İstikrar programının temel taşlarından birini vergi oluşturmaktadır. Zira, kamu harcamaları yapısal problemler ve hızla artan faizler nedeniyle esnekliğini yitirdiğinden, vergi gelirleri kamu finansman dengesinin sağlanmasında en önemli unsur olmaktadır. Diğer bir anlatımla vergide hedeflerin tutturulması, programın başarısı için zorunludur.
Bu nedenle, 2002 yılı ve izleyen iki yıl, vergi sisteminde yapılacak çalışmalar yönünden önemli bir dönem olacaktır.
1. Yapılacak düzenlemelerin amacı
Bilindiği gibi, vergi sisteminin temel görevi kamu hizmetlerinin gerçekleştirilmesi için gerekli finansmanı sağlamak olmakla birlikte, zamanla ekonomik büyümenin teşviki, tasarrufların artırılması, gelir dağılımının düzeltilmesi gibi ekonomik ve sosyal amaçlar da vergi sisteminin görevleri arasına girmiştir. Bu nedenle mali ve ekonomik sistemin iyileştirilmesi kapsamında vergi sisteminin gözden geçirilip yeniden yapılandırılması, gerekli fonksiyonların hedeflenen düzeyde sağlanmasına yardımcı olacaktır.
Son yıllarda bir çok ülke vergi sistemlerini yeni ekonomik gelişmelere uyum, adaleti sağiama, etkinlik ve verimlik, vergi rekabeti, verginin tabana yayılması ilkeleri çerçevesinde yeniden yapılandırmalardır. Bu yapılandırmanın arkasındaki itici güçler; mali disiplinin artırılması gerekliliği, ekonomik uyum, teknolojik gelişmeler ve vergi rekabeti şeklinde özetlenebilir.
Ülkemizde de program hedeflerinin gerçekleştirilmesi, kamu finansmanı probleminin çözülmesi ve ekonominin kalıcı bir büyüme sürecine girebilmesi için diğer ülkeler ve özellikle Avrupa Birliği ülkelerindeki gelişmeler de dikkate alınarak vergi sisteminin yeniden yapılandırılması gerekliliği vardır. Bu gereklilik 11.12.2001 tarih ve P/2001/10 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile kabul edilen "Türkiye'nin Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Reformu" programında, "Ülkenin vergi sisteminin ve idaresinin etkinliğinin arttırılması için Maliye Bakanlığı'nca hazırlanacak olan bir program çerçevesinde strateji tasarlanması" şeklinde ifade edilmiş olup, öngörülen tedbirde sözü geçen strateji tasarlanmış ve Bakanlar Kurulu prensip kararına dönüşmüştür. Söz konusu strateji vergi idaresi ve vergi politikası alanında yapılması gerekli olan değişimleri içeren iki unsurdan oluşmaktadır.
Vergi politikası kapsamında yapılacak düzenlemeler genel olarak vergi yükünü artırıcı değil vergi yükünün adil dağılımı ve verginin tabana yayılarak kayıtlı mükellefler üzerindeki yükün zaman içinde mümkün olduğu ölçüde azaltılması prensibine dayanacaktır.
Vergi sistemine ilişkin düzenlemelerin amacı; optimal düzeyde vergi gelirini adil, etkin, verimli ve ekonomiyi olumsuz etkilemeyecek bir yapıda en az maliyetle toplayan, ekonomik ve sosyal amaçları dikkate alan, üst düzeyde bir hizmet kalitesi sunan çağdaş bir vergi sistemi yaratmaktır.
Mevcut vergi sisteminde genel olarak;
• İstisna ve muafiyetler yaygın ve amaca hizmet etmekten uzak bir görünüme girmiştir,
• Yatırım gelirleri üzerindeki vergileme tutarlılıktan uzaklaşmıştır,
• Enflasyonun yarattığı olumsuzluklar sistemde yeteri ölçüde giderilememiştir,
• KDV dışındaki tüketim vergileri çok sayıda ve dağınık bir görünüm arz etmektedir,
• Kayıt dışı ekonomi halen varlığını sürdürmektedir. Bu nedenle vergi tabanı yeteri ölçüde geniş-letilememiştîr.
Bu olumsuzlukları giderebilmek için vergi sisteminin yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Bu amaçla ekonomik program hedefleri dikkate alınarak, Önümüzdeki üç yıllık dönemde yapılması planlanan düzenlemeler ana başlıklarıyla aşağıdaki gibidir.

2. Dolaysız vergiler alanında yapılacak değişiklikler:
Gelir vergisi tarifesi
• Gelir vergisi tarifesi yeniden düzenlenecektir. Geçici süre İle uygulanmakta olan gelir vergisi tarifesi % 20'den başlamakta ve % 45'e kadar çıkmaktadır. Bu oranlar 2002 sonuna kadar uygulanacak olup, 2003 yılından itibaren uygulanacak oranlar % 15-40'dır. Yapılacak değişiklikle halen uygulanmakta olan oranların 2002 yılından sonra da uygulanması sağlanacaktır, öte yandan, ücret dışı gelir ve kurumlar vergisi üzerinden hesaplanan % 10 oranındaki fon payı vergi oranlarına eklenerek bu uygulamaya son verilecektir.
Özel gider indirimi
• Özel gider indirimi kaldırılarak vergi indirimi haline dönüştürülecektir.
Finansal araçların vergilendirilmesi
• Faiz ve benzeri gelirlerdeki vadeye bağlı stopaj uygulamasına son verilecek, finansal araçlar üzerindeki reel vergi yükü eşitlenecektir. Bu amacın gerçekleştirilmesinde, 3 ayın üzerindeki vadeli mevduat hesaplarının faizleri endeksleme yapılarak stopaja tabi tutulacak, döviz tevdiat hesaplarının vergi yükü Türk Lirası mevduat hesaplarının vergi yüküne yaklaştırılacaktır.
Enflasyon muhasebesi
• Enflasyon muhasebesi 2003 yılından itibaren vergi sistemimize dahil edilecektir. Bu nedenle Gelirler Genel Müdürlüğü'nde oluşturulan bir çalışma grubu kamu ve özel sektörden geniş bir katılımın sağlanmasıyla çalışmalarını sürdürmektedir.
Temettü gelirlerinin vergilendirilmesi
• Temettü gelirleri üzerindeki vergi yükü Avrupa Birliği ülkelerine yakın hale getirilecektir. Temettü vergilemesinde istisnalar kaldırılacak, halka açık şirketler ile diğer şirketlerin temettüleri üzerindeki stopaj eşitlenecektir.

İstisna ve muafiyetler
- Vergi kanunlarında ve diğer kanunlarda yer alan mevcut vergi istisna ve muaflıkları gözden geçirilerek gereksiz olanlar kaldırılacak, vergi kanunları dışındaki kanunlarda vergi istisna ve muaflıklarına yer verilmeyecektir. Halen yürürlükte olmayan ve ciddi vergi kaybına yol açacak herhangi bir istisna ve muafiyet getirilmeyecek ve uygulanmayacaktır.
Yatırım indirimi
- Yatırım indirimi yeni bir anlayışla ele alınıp kapsamı daraltılarak, tek oranlı basit bir hale getirilecektir. Düşünülen yatırım indirimi oranı % 30-% 40 olup, bölgeier veya sektörler itibariyle farklı oran uygulaması yapılmayacaktır. Yatınm indiriminin tek oranlı ve kapsamının daha sınırlı hale getirilmesine paralel olarak, yatırım indirimi tutarı üzerinden ödenen gelir vergisi stopajı da kademeli olarak indirilecektir.
Beyan sistemi
- Beyan sının ve istisna kazanç tutarları, tek tutar olarak yeniden belirlenecektir. Beyan sistemi gözden geçirilerek daha basit bir sistem kurulacak, esas olarak üniter bir yapıya geçilecektir. Beyan sınırı uygulaması rasyonel hale getirilecek ve beyan sınırını aşan geliri olanların bu gelirlerinin toplanarak beyan edilmesi sağlanacaktır.
Kurum kazançlarının vergilendirilmesi
- Kurum kazançlarının vergilemesi, yaygın istisna ve muaflıkların daraltılmasına paralel olarak aşağıdaki şekilde değiştirilecektir:
- Kurumlar vergisi oranı değiştirilmeyecek, ancak kurum kazançları üzerindeki vergi yükü düşürülecektir.
- Kurum kazançları üzerinden yapılan stopaj, dağıtıma bağlı olarak yapılmaya devam edecek, ancak istisna kazanç ayırımı yapılmayacaktır.
- Kârın sermayeye eklenmesi kâr dağıtımı sayılacaktır.
- Vergi alacağı uygulaması kaldırılacak, gerçek stopaj tutarı mahsup edilecektir.
- Kurum kazançları üzerindeki azami vergi yükü, gelir vergisi tarifesinin en üst dilimine uygulanan oranın azami 5 puan üstünü (% 50'yi) geçmeyecektir.
- Yukarıdaki amaçları sağlayan bir entegrasyon modeli çerçevesinde gerekli değişiklikler yapılacaktır.

3. Dolaylı vergiler alanında yapılacak değişiklikler:
Özel tüketim vergisi
- Genel bütçe gelirleri İçinde tahsil edilmekte olan;
- Akaryakıt tüketim vergisi,
- Ek vergi,
- Taşıt alım vergisi,
- Ek taşıt alım vergisi,
kaldırılacaktır. Aynca özel tüketim vergisine konu edilen mallar üzerinden alınmakta olan çeşitli fon kesintileri kaldırılarak özel tüketim vergisi kapsamına alınıp genel bütçe gelirlerine dahil edilecektir.
Bu amaçla hazırlanmış olan kanun tasarısı Başbakanlık'a sevk edilmiştir. Tasarının en kısa sürede kanunlaşması amaçlanmaktadır.

KDV ile ilgili düzenlemeler
Özel tüketim vergisi kanun tasarısında KDV ile ilgili bir düzenleme veya değişiklik yer almamaktadır.
- Ancak özel tüketim vergisinin yürürlüğe girmesi ile birlikte yüksek katma değer vergisi oranlarına (% 26 ve % 40) son verilecektir. Bu listelerde yer alan mallar ÖTV kapsamına alınacaktır.
• Belirli büyüklüğü geçmeyen mükelleflerin katma değer vergisi beyanname verme yükümlülüğü kaldırılacaktır.
• Finansal kiralamada vergi uygulaması uluslararası standartlara uygun hale getirilecektir.

4. Vergi idaresinin reorganizasyonu
Vergi kanun ve düzenlemelerinin başarılı olmasında kuşkusuz en önemli unsur uygulamayı yapacak olan vergi idaresinin güç ve kapasitesidir. Vergi idaresi özellikle son on beş yılda önemli başarılar elde etmesine rağmen, gittikçe gelişip karmaşıklaşan, ekonomi ve uluslararası boyutu genişleyen vergi sistemi içinde yönetim kapasitesi, insan kaynağı ve uygulama gücü açısından yeniden değerlendirilmesi ihtiyacı içindedir.

Bu çerçevede vergi idaresi ile ilgili tespitler aşağıdaki şekilde özetlenebilir;
• Vergi idaresinin zamanla gelişen çok yönlü, karmaşık görev ve fonksiyonları dikkate alındığında mevcut yönetim kapasitesinin güçlendirilmesine kesin ihtiyaç vardır.
• Özlük haklarının yetersizliği nedeniyle özellikle yönetici, denetim elemanı, uzman; bilgi işlem elemanı ve diğer teknik personelin idareden ayrılma oranı yüksek boyutlara ulaşmıştır.
• Vergi idaresi uzman personel istihdamında fonksiyonunun ağırlığının gerektirdiği noktanın gerisinde kalmıştır.
• Vergi politikası fonksiyonu yeteri ölçüde geliştirilememiştir.
• Uluslararası ekonomik ilişkilerin geliştiği, vergilemenin uluslararası boyutunun giderek önem kazandığı ve Avrupa Birliği müktesebatına uygun vergi sistemi oluşturulması gereken bir ortamda vergi İdaresinde yabancı dil bilen personel sayısı yetersiz kalmıştır.
• Vergi idaresi etkin bir denetim stratejisinin oluşturulabilmesi ve modern denetim tekniklerinden yararlanılabil-mesi için gerekli bilgi işlem altyapısı, elektronik bilgi akışı, mükellef veri tabanı, elektronik beyanname, elektronik muhasebe, üçüncü taraf bilgileri de içeren veri ambarı açılarından yeterli düzeye ulaşamamıştır. Bu nedenlerle sistematik, koordineli bir denetim planı hazırlama güçlüğü ortaya çıkmıştır.
• Vergilemenin uluslararası boyutunun geliştiği, ülkeler ve birlikler arasındaki politikanın ana unsurlarından biri haline geldiği bir ortamda, vergi idaresinin yurtdışı açılımını sağlayacak, ülkemiz sistemini yabancı yatırımcı ve ilgililere tanıtacak ve aynı zamanda karşılaştırmalı vergi politikalarını yakından takip edip gerekli uyanları yapacak ölçüde, diğer ülkeler nezdinde yeterli yurt dışı kadrosu mevcut değildir.
Yukarıda yapılan tespitler doğrultusunda, vergi idaresinin güçlendirilmesi kapsamında önümüzdeki üç yıllık dönemde yapılacakların ana hatları aşağıda yer almaktadır;

Fonksiyonel yapılanma
• Gelirler Genel Müdürlüğü ilke olarak fonksiyonel yapıya uygun şekilde yeniden örgütlendirilecektir. Bu çerçevede söz konusu yapıyı karşılayacak yeterli sayıda genel müdür yardımcılığı, daire başkanlığı, şube müdürlüğü ve uzmanlıklar oluşturulacaktır.

Uzman kadrolar
• Merkez ve taşrada uzmanlaşmaya gidilecek ve bu kapsamda gelir idaresi personelinin büyük ölçüde yüksek öğrenimli uzmanlardan oluşması sağlanacaktır.
• Fonksiyonel alanlara göre yeterli tip ve sayıda uzmanlık kadroları oluşturulacaktır. Örneğin, vergi uygulaması için vergi uzmanlığı, vergi politikası için ekonomi uzmanlığı, bilgi işlem İçin programcı, sistem analisti, istatistik için istatistik uzmanlığı kadroları oluşturulacaktır.
Vergi politikası birimi
• Vergi politikası bölümü, genel müdürlüğe bağlı olarak fonksiyonel örgütlenme çerçevesinde yeniden yapılandırılarak geliştirilecektir. Bu kapsamda bütçe, vergi modelleri, araştırma ve istatistik fonksiyonlarının geliştirilmesi, vergi kanun tasarılarının hazırlanması, diğer düzenlemelerin yapılması ve uygulamaların izlenmesi için yeterli sayıda (genel müdür yardımcılığı, daire başkanlığı, şube müdürlüğü ve uzmanlıklar gibi) kadro oluşturulacaktır.
Özlük hakları
• Gelir idaresinin görevini gereği gibi yerine getirmesi için gerekli personel istihdam edip bu personelin İdarede uzun vadeli olarak hizmet etmesini sağlamak üzere, özlük hakları ayrı bir sistem dahilinde ekonomide yer alan sermaye ve para piyasası kurumlarına paralel olarak düzenlenecektir.
Geçici görevli eleman istihdamı
• Geçici sürelerle sözleşmeli eleman istihdam edilmesi ve bu elemanlara yeterli ücretin ödenmesi imkanı sağlanacaktır.
Denetimin koordinasyonu
• Etkin ve kurumsallaşmış bir denetim İçin gerekli alt yapı oluşturulacaktır. Bu kapsamda bir denetim koordinasyon birimi oluşturulacak ve bu birim merkezi ve yerel denetimin etkin ve verimli bir şekilde yapılmasında koordinasyon sağlayacaktır.
• Koordine edilmiş yıllık denetim planı hazırlanacaktır. Bakanlık denetim birimlerinin 2003 yılında yapacakları denetimin koordineli bir şekilde planlanması amacıyla çalışmalara başlanılmıştır. Temmuz sonuna kadar, Maliye Bakanlığı bünyesinde bir denetim koordinasyon birimi oluşturulacak ve bu birimin kasım ayı sonuna kadar, bir sonraki yıl için koordine edilmiş bir denetim planı hazırlaması sağlanacaktır.
Denetim stratejileri
• Mükellef gruplarına göre veri tabanı geliştirilecek ve bu gruplara dönük ayrı denetim stratejileri oluşturulacaktır.
• Elektronik beyanname ve elektronik muhasebe sisteminin geliştirilmesi ile toplanacak veriler veri tabanında değerlendirilecektir.
• Denetlenen mükellefler ve denetim sonuçlan izlenerek denetim istatistik tabanı oluşturulacak ve denetim için İleriye dönük risk alanları belirlenmesinde kullanılacaktır.
• Vergi istihbarat merkezinde vergi kimlik numarası altında toplanan bilgilerin denetim İçin etkin bir şekilde kullanılmasına dönük olarak bilgileri sınıflandıran, riskli mükellef ve alanları denetim için seçen ve ön bilgisayar denetiminden geçiren programlar oluşturulacaktır.
Vergi kimlik numarası uygulamaları
• Kamu kesimi harcamaları vergi kimlik numarası altında izlenecektir. Kamu kesiminin halen ekonomide önemli bir paya sahip olduğu ortamda ekonominin önemli bir kesimini kapsayacak olan bu veri tabanı denetimin etkinliğini artıracaktır. Bu kapsamda Örneğin;
• Devlet Malzeme Ofisi alımları,
• Sosyal güvenlik kurumlarının eczanelere ilaç ödemeleri,
• Kamu İhaleleri sonucu yapılan alımlar,
Veri tabanında vergi kimlik numaralan altında toplanacaktır.
• Vergi kimlik numarası uygulaması yaygınlaştırılarak ekonomik olayların vergi kimlik numarası altında izlenmesi sağlanacak ve denetim birimlerinin bu bilgileri etkin bir şekilde kullanması için gerekli teknik altyapı oluşturulacaktır.
Vergi idaresinin otomasyonu
• Vergi idaresinin bütün birimlerinin tam otomasyona geçirilmesi sağlanacaktır. Bu kapsamda "VEDOP-2" (Vergi Dairesi Tam Otomasyon Projesi-2) hayata geçirilerek vergi dairelerinin çoğu otomasyonlu hale getirilecek, veri ambarı kurulacak ve vergi istihbarat merkezi güçlendirilecektir. VEDOP-2 İhalesinin son hazırlıkları yapılmakta olup bu yılın ortalarında ihalenin sonuçlanmasına çalışılacaktır.
Elektronik muhasebe
• 2002 yılında elektronik muhasebe sistemine geçilecektir. Bu şekilde mükelleflerin muhasebe kayıtlarını ve belgelerinin ikinci Örneklerini kağıt ortamına aktarmadan bilgisayar ortamında saklamalarına imkan sağlanacaktır.
Elektronik beyanname
• Beyannamelerin kademeli olarak internet-intranet yoluyla toplanmasına başlanacaktır.
Vergi idaresine mali kaynak
• Vergi idaresinin yeterli mali kaynağa sahip otması sağlanacaktır.
Kamu alacaklarının tahsili
• Kamu kurumlarının vergi borçlarının azaltılmasına dönük olarak, genel ya da her kurum için ayrı strateji geliştirilmesi üzerinde çalışılacaktır. Bu konuda İlgili diğer kurumlarla işbirliği yapılacaktır. Eylül ayı sonuna kadar, Maliye Bakanlığı kamu sektörünün mevcut ödenmemiş vergi borçlarının tahsilatını güçlendirmek amacıyla bir strateji geliştirecektir.
• Özel sektör vergi borçlarının azaltılmasına dönük olarak yapılan çalışmalara devam edilecektir. Bu çalışma; borç yapısının analizini, borç artış ya da azalışının sebeplerini, vergi borcunun izlenmesİndeki hukuki ve pratik prosedürün gözden geçirilmesini ve bu alanda yapılabileceklerin belirlenmesini kapsayacaktır.
Mükettef-idare ilişkileri
• Mükellef hizmetlerine ilişkin strateji geliştirilecek, mükellef idare ilişkilerini daha sağlıklı hale getirecek bir plan hazırlanarak hizmetlerin geliştirilmesi sağlanacaktır.
• Mükellef hizmetleri kapsamında vergiye uyumu ve vergi bilincini artıracak projelere ağırlık verilecektir. Vergi idaresi personeli İçin;
• Vergi sistemindeki hızlı değişim ve gelişmelere uyum sağlamak,
• Bilgi ve uygulama kapasitesini yükseltmek,
• Mükellef İdare ihtilaflarını azaltmak,
• Yeni projelere uyum sağlamak, amaçlarıyla sürekli ve geçici eğitim programlan oluşturulup uygulanacaktır.

Son olarak belirtelim ki, bu düzenlemelerde ana sınırlayıcı unsur, her koşulda yular İtibariyle program ve bütçede öngörülen gelir hedeflerinin gerçekleştirilmesi olacaktır. Bu nedenle gelir azaltıcı düzenlemeler kaybı telafi edecek gelir altıncı bîr başka düzenlemeyle yürürlüğe girecek, ya da telafi edecek bir kaynak bulunamadığında hiç yürürlüğe girmeyecektir.
Bu nedenle düzenlemelerin hazırlanması ve yürürlüğe girmesi, program süresi olan üç yıllık perspektifte gelir potansiyeli, ekonomik konjonktür ve program hedefleri dikkate alınarak sağlanacaktır.
(*) Sendikamızın 27 Nisan-2 Mayıs tarihlerinde Marmaris'te düzenlediği seminerde sunulmuştur.