Bu Sayı

Editör'den

Güncel

  Halit NARİN: Birliktelikle çözemeyeceğimiz sorun yok

  Tekstil ve hazır giyim sektöründen gelecek için acil güçbirliği

  Bir kişiye istihdam yaratmanın maliyeti 164 milyara çıktı

 Görüş

  Mehmet ŞUHUBİ: Türkiye, pamuğunu katma değer yaratan emtialar arasına sokmalıdır

 Pamuk

  Pamukta piyasa durgun, tarlalar hareketli

 Sektör

   Akın ERAYDIN: Özel karışım ipliklerde doğan boşluğu iyi değerlendirmeliyiz

 Firma

   KARSU TEKSTİL SAN. A.Ş.

 Söyleşi

   Dr. Binhan OĞUZ: Sektörün en büyük eksikliği çok iyi bir yol haritasının olmayışı

 Hukuk

   Prof. Dr. Tankut CENTEL: BELİRLİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMESİNİN YENİLENMESİ

 Araştırma

   Dünya tekstil ve hazır giyim ticareti üzerinde Çin tehdidi

Güncel

Bir kişiye istihdam yaratmanın maliyeti 164 milyara çıktı

Bu yılın yedi ayında, Yatırım Teşvik Belgesine (YTB) bağlanan sabit yatırım projesi, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 71 oranında artarak 2 bin 583 adete ulaştı. Düzenlenen teşvik belgelerinin sektörel ortalaması alındığında, yatırım projelerinde bir kişilik istihdam için öngörülen yatınm tutan 2002 yılı için 95 Müyar TL iken, 2003 yılı projeleri için aynı rakam 164 milyar lira oldu. Bu durumun, cari yıl projelerinin, bir önceki yıla göre sermaye yoğun yatırımlardan oluştuğu anlamına geldiği belirtildi.

Hazine Müsteşarlığı, 2003 yılının Ocak-Temmuz döneminde verilen yatırım teşvik belgelerinin, geçen yılın aynı dönemiyle karşılaştırılması ve uygulama sonuçlarının analizini yayınladı. Analizde yer alan verilere göre, Teşvik Belgesi kapsamında yapılması tasarlanan yatırım harcamaları tutan, bir önceki yıla göre yüzde l6l oranında artış gösterdi. Buna göre 2002 yılında teşvik belgesine bağlanan yatınm projelerinin ortalama yatınm tutan 4.9 Trilyon TL iken, 2003 yılında aynı rakam 7.5 trilyon liraya çıktı. Temmuz ayı içinde de, 2003 yılı gelişme trendinin aynı oranda devam ettiği gözlenirken, bu ay içinde yatınm tutan 1.4 katrilyon TL olan, toplam 348 adet Yatırım Teşvik Belgesi düzenlendi.

Konuya istihdam yönünden yaklaşıldığında ise yatınm teşvik belgesi kapsamındaki yatınm projelerinde öngörülen istihdam, 2003 yılının yedi ayında, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 51 oranında araş gösterdi. Düzenlenen teşvik belgelerinin sektörel ortalaması alındığında, yatınm projelerinde bir kişilik istihdam için öngörülen yatınm tutarı 2002 yılı için 95 milyar TL iken, 2003 yılı projeleri için aynı rakam 164 milyar lira oldu. Bu durumun, cari yıl projelerinin, bir önceki yıla göre sermaye yoğun yatırımlardan oluştuğu anlamına geldiği belirtildi.

Bu arada Yatınm Teşvik Belgesi talebi ile ilgili gelişmelere sektörel açıdan bakıldığında, 2002 ve 2003 yıllarında yatıran teşvik sistemi kapsamında yapılması tasarlanan yatınm projelerinin yaklaşık yüzde 94'ü imalat ve hizmetler alanında gerçekleştirildi. Bu sektörde 803 yatınm projesi ile tekstil ve hazır giyim öne çıkmakta olup, bu sektör desteklenen yatırım projeleri içinde yüzde 33 paya sahip bulunuyor.

Ağırlıklı olarak otomotiv yan sanayi yatınmları ile gemi inşa yatıranlarından oluşan taşıt araçlan, 220 proje ile imalat sektörü içinde bir diğer önemli alt sektör konumunda bulunuyor. Hizmetler alanında ise, her türlü kara, deniz ve hava yolu taşımacılığı ile iletişim yatırımlarının yer aldığı ulaştırma alt sektörü 313 adet yatınm projesi ve 2003 yılı fiyatları ile 6.4 katrilyonluk yatıran tutan ile başta geliyor. Sabit yatıran tutarının yüksekliği hava yolu taşımacılığı alanında yapılması tasarlanan büyük ölçekte yatıran projeleri ile telekomünikasyon alanında yapılan yatıranlardan kaynaklanıyor.

Hizmet ihracatında önemli yeri olan turizm ise 177 adet yatınm projesi ile ikinci sırada bulunuyor. Teşvik belgesine bağlanan sabit yatırım projelerinin yatınm tutarlan sektörel açıdan önemli farklılıklar gösteriyor. Bu kapsamda,imalat sanayinde yapılacak bir yatırımın ortalama maliyeti 5.3 trilyon TL iken, aynı rakam tarım sektöründe 3.8 trilyon lira düzeyinde bulunuyor.

Yatıran teşvik belgesi kapsamı yatırımlarda öngörülen istihdama sektörel açıdan bakıldığında, ekstra bir istihdam sağlamak için kişi başına taran sektöründe 83 Milyar, imalatta 123 milyar türk lirasına ihtiyaç bulunuyor.

Analizde ortaya çıkan ve yatırım politikalarını etkileyeceği düşünülen tespitler ise şöyle sıralandı: "Teknolojinin çok hızlı gelişmesi, bir çok sektörde yatınmlann ekonomik ömürlerini kısaltmıştır. Bazı sektörlerde yaşanan gelişmeler üretim teknolojisini on yılda bir değişir hale getirmiştir. Bu durumun anlamı, yalnızca dünya ticaretinde mevcut pozisyonun korunabilmesi için mevcut sermaye stoğuna her yıl en az yüzde 10 oranında ilave yapılması gerektiğidir. Aksi bir durum, ülkenin rekabet gücünü kaybetmesi anlamındadır. Bu durum, Türkiye gibi büyümek zorunda olan ülkeler açısından, teknolojiyi takip için sürekli yenileme yatırımı yapma zorunluluğunu yarattığı gibi teknolojiyi satın alma aşamasından, teknolojiyi üretebilme aşamasına süratle geçilebilmesi gerekliliğini de ortaya çıkarmaktadır. Bu bölümde yatırımlara yönelik ifade edilecek bir diğer husus ise istikrarsızlıkların yatıranlar üzerinde yarattığı etkilerdir.

Faaliyet gösterdikleri sektörlerde önemli yerleri olan belli ölçeğin üstündeki işletmeler üzerinde yapılan incelemede, son on yıllık dönemde yatıran yapan işletmelerin tüm desteklemelere rağmen özsermaye verimliliklerinin diğerlerine nazaran daha düşük olduğu ortaya çıkmıştır. Bu tespit, iç ve dış piyasada yaşanan dalgalanmalar ve belirsizliklerin diğer ekonomik faaliyetlerden ziyade daha çok yatıranlar üzerinde olumsuz etki yarattığını ortaya koymaktadır.

Bu veriler ışığında, öncelikle makro dengeler üzerinde yoğunlaşan ekonomi politikalarının bu alandaki temel hedefi, ekonomik istikrarın kalıcı olarak tesisidir. Önceki çalışmalarımızda da ele alındığı gibi, kamu maliyesi alanında yürütülen çalışmalar, faiz ve enflasyonda yaşanan düşüş ile ekonomik istikrarın sağlanabilmesine yönelik izlenen kararlı tutum, yatırım projelerinde ciddi oranlı yükselişlere sebep olmuştur."