Bu Sayı

Editör'den

Güncel

  Ekonomide büyüme rekorlarına rağmen kayıtdışı ekonominin giderek artması, son derece olumsuz ve endişe verici

  Narin'den Germir'e modern ilköğretim okulu

  Tekstilciler Kayseri ve Çerkezköy'de İşletmeler Üstü Eğitim Merkezi kuruyor

  Tekstil sektörü gümrük istiyor

Gündem

  Tekstilciler Çin'le işbirliği arayışında

  Ücret Garanti Fonu kuruldu

Ayın Konusu

  2005K sendromuna hazır mıyız?

Değerlendirme

  Çin'e karşı, Kalite-Teknoloji-Verimlilik
2004 ilk yarıyıl değerlendirmesi

  Aslını arayan kilimler

Eğitim

  S.D.Ü. Tekstil Mühendisliği Bölümü Penye İplik Uygulama İşletmesi Açıldı

 Hukuk

  Toplu sözleşmedeki ücret zammını düşürme

(Karar İncelemesi)

 ENGLISH

  Summaries in English

Ayın Konusu

Türkiye 1 Ocak 2005'ten itibaren paradan 6 sıfırı atıyor, yeni TL'ler hazır... Bakalım unuttuğumuz kuruş hesabını yemden öğrenebilecek miyiz?
2005K sendromuna hazır mıyız?

Türkiye bol sıfırlı paralara nihayet veda ediyor. Kimilerinin "TL'ye şartlı tahliye" kimilerinin de "TL'ye itibar" diye özetlediği paradan sıfır atma operasyonu 1 Ocak 2005 tarihinde hayata geçiyor.

Bu amaçla uzun bir süredir hazırlıktarı süren "6 sıfırı atılmış" Yeni TL'ler ve kuruşlar 25 Ekim tarihinde Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın da katıldığı bir basın toplantısıyla görücüye çıktı. 1 Ocak 2005 tarihinde tedavüle sürülecek olan Yeni Türk Lirası banknotlar, 1, 5, 10, 20, 50 ve 100 YTL kupürlerinden oluşuyor. Madeni paralar ise 1, 5, 10, 25, 50 Yeni Kuruş ve 1 Yeni Lira'dan oluşacak.

Böylece Türkiye nüfusunun nerdeyse yandan fazlasının bugün pek hatırlamadığı kuruşlar da yeniden hayatımıza girmiş olacak. 1, 5, 10 ve 20 YTL'lik banknotlar, halen kullanımda olan 1, 5,10 ve 20 milyon liralık banknotlardan 6 sıfır atılmış, her konuda benzer hali olarak tasarlandı. Ancak görme özürlüler için milyon liralık banknotlardan daha küçük boyutlarda ve değeri daha belirgin olarak kabartılmış şekilde düzenlendi. 1, 5, 10 ve 20 YTL'lik banknotlar, milyonluk banknotlardaki özelliklerini korurken, banknot karşılığı bulunmayan 50 ve 100 YTL'ler ise yeniden oluşturuldu. Banknotların dağıtımına başlanırken Darphane, 1 milyar 200 milyon adet basacağı yeni madeni paraların basımını Aralık ayı sonuna kadar tamamlayarak dağıtacak. 1 Ocak 2005'ten itibaren kullanılacak olan kuruşlu madeni paralardan Türkiye nüfusu dikkate alındığında 1 kişiye 15 adet madeni para düşüyor. Bir başka deyişle dolaşımdaki madeni paraların oranı yüzde l'den, yüzde 5'e çıkacak. Bu ne anlama geliyor? Artık ceplerimiz ve çantamız daha çok şıngırdayacak, erkekler, sadece kağıt para taşıyabildikleri cüzdanları değil, madeni paralar için de cüzdan taşıyacak.

Herşey YTL için!

Kuruşlu yaşam yaklaşırken, cüzdan üreticileri, para sayma makinesi üretenler, kimi online alışveriş siteleri hazırlık yapıyor. Para kesesi şeklindeki cüzdanlar üreticiler tarafından satışa sunuldu bile. Kamuoyunda "2OO5K sendromu" olarak tanımlanan YTL'ye geçiş konusundaki çalışmalar Hazine'den Maliye'ye, bankacılıktan Milli Eğitim Bakanlığı'na kadar her kesimde uzunca bir süredir sürdürülüyor. Amaç sorunsuz bir şekilde bu süreci atlatlatmak. Bu amaçla her türlü kayıt, belge, bilgisayar yazı-lımlan, muhasebe tutanaklan bütün kamu ve kurumlar tarafından Yeni TL'ye göre yeniden ayarlanıyor. Esnaf da şimdiden YTL ve TL üzerinden etiket yazımı işlemlerine hazırlık yapıyor. Vatandaşın madeni paraya kolay ulaşabilmesi için para bozma makineleri de kurulmaya hazır bulunuyor. Madeni paralara yönelik bozuk para kumbarası ve madeni para cüzdanlan gibi kuruşlu günlerden kalma eşyaların da yeniden Türk insanının hayatına girmesi bekleniyor. Esnaf bu eşyaları şimdiden vitrininde sergilemeye başladı.

YTL'ye geçişe yönelik çalışmalar tamamlanma aşamasına gelirken, sivil toplum örgütlerinin destekleriyle yürütülen tanıtımlara ise para görülmeden yaklaşık 1 ay önce başlandı. Tanıtım kampanyası çerçevesinde, 400 bin adet tanıtım kitabı, 700 bin adet afiş, 2 milyon adet broşür, 500 bin adet etiket, 1 milyon adet cep takvimi, 50 bin adet yabancı düde tanıtım kitabı, 10 bin adet Türkçe-İngilizce afiş, 5 bin adet görme engelliler için tanıtım kitabı basıldı. İhtiyaca göre bu malzemeler çoğaltılacak. Aynca YTL'nin tanıtımında Türkiye dışında KKTC'ye yönelik de tanıtım faaliyetleri yürütülecek. Öğrenciler, öğretmenler tarafından YTL'ye alıştırılacak, bu çerçevede okullara tanıtım kitap ve broşürleri dağıtıldı. Aynca Cuma hutbelerinde imamlar YTL ve etiketlerde çift fiyat gösterimi konularında bilgi verecek. Kampanya, Türkiye genelinde uygulanacak, otomatik para çekme makinası ve kredi kartı kullanma imkanı bulunmayan kesimler ile görme engelli ve kısıtlı vatandaştan da kapsayacak. Kampanyada, televizyon ve radyo başta olmak üzere medya hizmetlerinden yararlanılacak.
Zorlu süreç başlıyor
Aralık sonuna kadar sürecek olan bu tanıtım çalışmaları sonrasında ise Türkiye'yi zorlu bir süreç bekliyor. Özellikle mali piyasalarda YTL'ye uyum konusunda aksaklık yaşanıp yaşanmayacağı merak ediliyor. Çünkü 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren her türlü ödeme, fatura, banka ve çeşitli kayıt işlemleri YTL üzerinden yapılacak. 31 Aralık 2004 gecesi kredi kardan Yeni Türk Iirası'na geçiş için 5 dakika süreyle kullanılamayacak. BKM Switch Otorizasyon Sistemi 31.12.2004 saat 23:58 ile 01.01.2005 saat 00:03 arasında 5 dakika hizmet vermeyecek.
1 Ocak 2005'e girildikten sonra bankalardaki tüm işlemler de YTL üzerinden yapılmaya başlayacak. Yeni yılla birlikte bankacılıkta 5 bin liranın altındaki rakamların sıfıra, üstündekilerin ise 1 yeni kuruşa yuvarlanacak. Büyük yanlışlıkların önüne geçilmesi için POS makinelerindeki 3 sıfır tuşlan (000) iptal edilecek. Kredi kart limitleri 31 Aralık 2004 itibariyle YTL'ye dönüştürülecek. Kredi kart borçlarının asgari ve tam ödeme tutarları TL ve YTL cinsinden görülebilecek. Borsada ise işlemler 30 ve 31 Aralık'ta yapılmayacak. Yılbaşı özel çekilişi piyango biletleri de dahil YTL üzerinden tasarlanacak.

İşin Maliye boyutunda da geniş çaplı hazırlıklar yapılıyor. Bu konuda hazırlanan bir yasa ile 1 Ocak 2005'ten itibaren düzenlenecek belgeler ve yapılacak muhasebe kayıtlarının sadece YTL üzerinden olması kararlaştırıldı. Aynca Yeni Türk Lirası (YTL) ile birlikte yarım kuruşun altında kalan vergiler tahsil edilmeyecek. Etiket ve tarife listeleri ise 2005 yılı boyunca her iki para birimi üzerinden ayrı ayrı gösterilecek.Herhangi bir malın 1 Ocak 2005 tarihinden sonra iade edilmesi halinde, faturadaki tutarlar YTL'ye dönüştürülerek hesaplara alınacak ve düzenlenecek iade faturaları YTL para birimi üzerinden düzenlenerek muhasebeleştirilecek. 2004 mali yılı işlemlerine ilişkin olarak düzenlenen, ancak 01.01.2005 tarihinden sonra verilmesi gereken gelir ve kurumlar vergisi beyannameleri ekinde yer alan karşılaştırmalı bilanço ve gelir tablolarında para birimi de YTL olacak. 2004 yılında yapılan harcamalar karşılığında alınan belgelerdeki tutarlar ile azami indirim tutarının belirleneceği 2004 yılı vergi matrahı TL üzerinden belirtildiği için 20 Ocak 2005 tarihine kadar verilecek vergi bildirimlerinin TL üzerinden doldurulması gerekiyor. Ancak 1.1.2005 tarihinden itibaren ücretlerin YTL olarak ifade edilmesi ve mahsubunun aynı para birimiyle ifade edilen değerler oranında yapılabilecek olması nedeniyle TL olarak hesaplanan vergi indirimi tutarının bildirimi alan kurum tarafından YTL'ye çevrilerek muhtasar beyannamede mahsup konusu yapılması gerekiyor.

Yeni dönemde YTL'ye geçişin harcamaları da Maliye Bakanlığı tarafından bütçeleştirilecek. Bakanlık, yazarkasalarda değişikliklerin ilkelerini Haziran ayı sonuna kadar belirleyecek. Aynca, yeni damga ve harç pullannın bastırılması ve eskilerinin geçerliliğine ilişkin düzenlemeyi Kasım ayı sonuna kadar yapacak. Devlet muhasebesi ve kayıt düzeni için gerekli düzenlemeler Kasım sonuna kadar, vergi mevzuatındaki düzenlemeler de Aralık sonunda tamamlanacak. Hazine Müsteşarlığı ise yeni madeni paraların üretim ve tanıtımını Aralık sonuna kadar tamamlayacak. Kamu bankalarının YTL'ye geçişi için hazırlıklar tamamlanacak, devlet iç borçlanma senetleri ihaleleri birim fiyatlannın belirlenmesi gibi Müsteşarlığın görev alanına giren düzenlemeler Kasım sonuna kadar bitirilecek. SPK ise mevzuat düzenlemelerinin yanı sıra hisse senetlerinin değerleri konusunda gerektiğinde YTL bazlı uyumların yapılması işlemlerini Kasım sonuna kadar tamamlayacak.

Kuruşlu dönem, vatandaşın alışkanlıklarını değiştirmesi açısından da büyük önem taşıyor. Vatandaşın, YTL'ye geçişle birlikte yeni para birimine nasıl ayak uyduracağı en büyük merak konusu. Çünkü 1 Ocak 2005'ten itibaren eski paralar da kullanılmaya devam edilecek. 1 yıl süreyle Yeni Türk Lirası ya-nısıra Türk lirası, her türlü alışveriş işlemlerinde geçerli olacak. Bol sıfırlı TL'ler 1 Ocak 2006 tarihi itibariyle tedavülden kaldırılarak tamamen hayatımızdan çıkacak. Ardından da YTL'nin önündeki 'Yeni' ibaresi kaldırılarak para yeniden TL'ye dönüştürülecek

PARADAN SIFIR ATILMASI NE KAZANDIRACAK?
• Bol sıfırlı rakamların yarattığı teknik ve operasyonel sorunlar aşılacak.
• Enflasyonun kalıcı bir biçimde tek haneli rakamlara düşürülmesindeki kararlılık daha iyi anlaşılacak.
• YTL olarak üst değerli 2 büyük kupür daha çıkarılacak; bu sayede istikrar ortamında uzun süre kupür kompozisyonunda değişiklik yapılmasına gerek kalmayacak.
• Enflasyonun tek haneli rakamlara düşürülmesiyle birlikte paramızın itibarı yükselecek.
• Madeni para kullanım alışkanlığı artacak, Kuruş'la işlem yapma dönemine geri dönülecek.
• TCMB ve bankacılık sektörünün nakit işlem yoğunluğu ve maliyetleri azalacak.

6 SIFIR ATINCA 1 YTL, 4 SIFIR ATINDA 1 YKR
Eski parayı YTL'ye çevirmek için tek basit yöntem bulunuyor. Milyonluk eski Türk Lirası'ndan 6 sıfır atıldığında YTL olarak karşılığı, 4 sıfır atıldığında ise kuruş olarak karşılığı hesaplanabiliyor. Örneğin 1 milyon 250 bin liradan 4 sıfır atıldığında 125 kuruş; ya da 1 YTL 25 kuruş oluyor. Paradan sıfır atma operasyonuyla birlikte, kuruşlar da yeniden hayatımıza girecek. Yeni dönemde madeni paralar 1, 5, 10, 25, 50 Yeni Kuruş ve 1 Yeni Lira'dan oluşacak. Ekmek 30 Yeni Kuruş, simit 40 Yeni Kuruş, gazete 35 Yeni Kuruş olacak.

YENİ TL'NİN ENFLASYONA ETKİSİ BİNDE 2 OLACAK
Paradan sıfır atılmasıyla birlikte ortaya çıkacak fiyat yuvarlamasının enflasyon artışına yol açıp açmayacağı konusu ise bir süredir tartışılıyor. Bu konuda ortaya çıkan ortak görüş ise enflasyona etkisinin binde 2 düzeyinde kalacağı şeklinde. Uzmanlar bu konuda Avrupa'ki Euro'ya geçişi örnek gösteriyor ve yuvarlamanın Euro bölgesinden daha az hissedileceğini belirtiyor. Ülkemizdeki operasyon Euro'ya geçişteki küsuratlı dönüşüm kurlarından farklı olarak sadece sıfır atmaya dayalı bir operasyon olduğuna dikket çeken uzmanlar "Resmi açıklamalara göre Euro bölgesinde 2002 yılının ilk 6 ayında gerçekleşen yuvarlama etkisi genel tüketici fiyat endeksinde binde 2 düzeyini geçmemiştir. Diğer taraftan, yüksek enflasyon ve madeni para kullanma alışkanlığının yitirilmesi nedenleri ile ülkemizde zâten var olan yuvarlama etkisinin süreklilik arz etmeyeceği beklenmektedir. Aynca, etiket ve tarife listelerinin 1 Ocak - 31 Aralık 2005 tarihleri arasında, TL ve YTL üzerinden ayrı ayrı gösterilecek olmasının, yuvarlama kaynaklı fiyat artışlarını sınırlayacağı düşünülmektedir" görüşünü dile getiriyor. Uzmanlar aynı şekilde sıfır atılmasının döviz kurları ve faiz üzerindeki etkisinin de az olacağını belirtiyor.

GÖRME ENGELLİLER DE DÜŞÜNÜLDÜ
Yeni Türk Lirası banknotlarının eskilerinden ayrılabilmesi için görme engelliler de düşünüldü. YTL'lerin, eski banknotlardan ayrılabilmeleri için kabartma baskıları daha belirgin hale getirildi. YTL banknotlarının ön yüzlerinde, birden fazla bölgede parmakla dokunulduğunda hissedilebilecek kabartma baskılar yerleştirildi. Bu baskılar ise Atatürk portresi'nin göz ve kaş kısmı, banknotun değerini gösteren rakam ve yazılar, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ibaresi ve diğer motiflerdeki kabartma farklılıklarından oluştu. Görme engelliler için YTL banknotlan, eski TL banknotlarından daha küçük boyutlarda tasarlandı. YTL banknot kağıtlan, yüzde 100 pamuktan imal edilmiş olmalan nedeniyle de günlük hayatta kullanılan kağıt malzemelerden farklılaştırıldı.

YTL'NİN TL'DEN FARKLARI
Para değeri ve boyutları hariç tüm özellikleri eski TL'lerle, uzaktan ayırdedilemeyecek kadar benzerlik arzeden 1, 5, 10 ve 20 YTL'lik banknodar, eski TL'lerden ince ayrıntılarla da olsa farklılaşıyor. Bu özellikler ise, portre, elektrotip filigran, emniyet şeridi, seri ve sıra numalan ile kabartma baskılar olarak sıralanıyor. Eski TL'lerde ön yüzde bulunan emniyet şeridi, YTL'lerde arka yüze yerleştirildi. 20 milyon liralık banknodarda yeşil olan lale deseni, 20 YTL'de kırmızıya dönüştürüldü. 10 YTL'lerde 10 milyonluk banknodardaki renk değiştiren mürekkep motifi büyütülerek değiştirildi.

1 YTL'de ise banknot uzunluğu farklılığı bulunuyor. 1 YTL banknotun uzunluğu 1 milyon TL'ye göre 4 mm kısaltılarak 156 mm olarak tasarlandı. YTL banknotlanndaki portre filigranı, TL banknodlarındaki portre filigranına oranla daha büyük tasarlandı. TL banknodlarda bulunmayan elektrotip filigrana, tüm YTL banknotlannda yer verildi ve banknot değerinin rakamla gösterilmesinde kullanıldı. TL'lerde paranın ön yüzünde olan seri ve sıra numaraları YTL'lerde arka yüze alındı. TL'lerde 1 milyon lira hariç her yüzde bulunan kabartma baskılara, YTL banknodarda sadece ön yüzde yer verildi.