Bu Sayı

Editör'den

Güncel

  Ekonomide büyüme rekorlarına rağmen kayıtdışı ekonominin giderek artması, son derece olumsuz ve endişe verici

  Narin'den Germir'e modern ilköğretim okulu

  Tekstilciler Kayseri ve Çerkezköy'de İşletmeler Üstü Eğitim Merkezi kuruyor

  Tekstil sektörü gümrük istiyor

Gündem

  Tekstilciler Çin'le işbirliği arayışında

  Ücret Garanti Fonu kuruldu

Ayın Konusu

  2005K sendromuna hazır mıyız?

Değerlendirme

  Çin'e karşı, Kalite-Teknoloji-Verimlilik
2004 ilk yarıyıl değerlendirmesi

  Aslını arayan kilimler

Eğitim

  S.D.Ü. Tekstil Mühendisliği Bölümü Penye İplik Uygulama İşletmesi Açıldı

 Hukuk

  Toplu sözleşmedeki ücret zammını düşürme

(Karar İncelemesi)

 ENGLISH

  Summaries in English

Değerlendirme

Aslını arayan kilimler

Yrd.Doç.Dr.Menderes KOYUNCU
Yüzüncü Yıl Üniversitesi / Van

Kilimlerin, özüne uygun bir şekilde dokunabilmesi için aşağıdaki konulara ve üretim tekniklerine uyulması gerekliliği kilim veya halı üretiminin olmazsa olmaz koşullandır.

Bunlar:
1-) Kilimin ham maddesi olan yapağı kalitesi
Yapağı: koyundan kırkılmak suretiyle bir tulup olarak çıkartılan yüne denilmektedir. Koyunların değişik bölgelerde ve değişik iklimlerde, yetiştirilme usulleri ile üzerini örten yumuşak örtünün kalitesi (üniform, sertlik, yumuşaklık, lüle yapısı, v.b ) değişmektedir. Örneğin; Karakaya yünü, dalgıç yünü, kıvırcık yünü merinos yünü gibi birbirinden farklı incelik ve kalınlıkta, ünifor-mitede yünler bulunmaktadır. Üreteceğiniz ürüne göre yapağıyı belirledikten sonra ona uygun şartlarda yıkama programı uygulanması gerekmektedir. Yıkamada en önemli unsur yün içerisinde belirli yüzdede de kendi yağı kalmalı, ot, çöp, pıtrak çiçek tozu gibi nebati atıkların tamamen yapağı üzerinden temizlenmeli ve de kullanılan kimyasalların kullanılma miktarlanna dikkat edilmesi gerekmektedir.
2-) Üretilecek ipliğin kalitesi
İpliğin kalitesini belirleyen özelliklerin başında yünün cinsi (mikron olarak çapı; ipliğin kesitinde bulunması gereken lif sayısı ipliğin inceliğini/kalınlığını etkileyecektir.) içine karıştırılan lif çeşidi, harmanlama ve yağlanabilme niteliği, taraklama ve eğirme sistemi o ipliğin inceliğine, kalınlığına, bükümüne ve çekimine direk etki eder ki, bunlar da ipliğin, iplik olabilmesi için gerekli olan şartlardır.
3-) İpliğin doğal boyalarla boyanması
İpliğin doğal boyalarla boyama işlemi başlı başına büyük bir sorundur. Boya veren bitkilerin bulunması ki bu günümüzde büyük çevre problemlerinin yaşanması, doğanın ekolojik dengesindeki bozukluk bu bitkilerin tabiatta bol miktarlarda bulunabilme olasılığını azaltmıştır. Ayrıca boyama zorlukları ve boyama işlemini yapanların bilgi ve tecrübelerini başkalarına öğretememeleri veya öğretmemeleri düşünülürse bitkisel boyalarla boyamaların çok sınırlı bir şekilde olabileceği görülmektedir.

4-) Dokuyucunun dokuma yeteneği
Yüzyıllardır bir kültür birikimimiz olan kilimin; sevgi, hasret, şikayet, kızgınlık nihayet de aşkı anlattığı söylenmektedir. Anadolu kızlarının mütevazı bir mekanın mütevazı bir köşesinde kurulmuş birkaç tezgahta derinliklerinde ki saf, temiz, kirlenmemiş duygularını ilmeklerine aktararak dokunan kilimler gerçekten bir sanat eseri olarak bilinmektedir. Dokuyucular; özellikle aşklarını motiflerle, ilmekleriyle kullandıkla-n doğal renk cümbüşleri ile bir roman yazan gibi motiflerinden kahramanlar yaratarak kilimlerini dokur, dokuma sonunda adeta kilim üzerinde bir roman veya bir öykü meydana getirirlerdi. Eskiden (sahici aşkların yaşandığı yıllar) hayal güçleri binlerce feet yükseklikte olan dokuyucular alfabenin hiçbir harfini bilmeden kilimlerinde aşklarını, sevdalarını sevdalılarına yazar böylece iletişim kurarlardı. Oysa günümüzde teknolojinin getirdiği iletişim araçlan özelliklede cep telefonlan bu hayal güçlerini irtifa kaybettirmiş, motiflerin dilini ahraz etmiştir. 19.yy ile birlikte hızlanan sanayi devriminin bir sonucu olarak makineleşme, kilimde en önemli özellik olan doğal boyaların yerini, üretim ve boyama kolaylığı olan sentetik boyaların alması ve de sevda ile yoğrulmuş Anadolu insanımızın anlayışındaki yapısal değişim günümüzde eskiden olduğu gibi sanatsal değeri olan kilimlerin dokunamaz, üretilemez hale getirmiştir. Anadolu kızlarının yaratıcı gücünün ve motiflerinde sakladıktan sevdalarının, şiirlerinin ve türkülerinin gizemi olan kilimleri ve halılan bu gizemler olmasa da aynısı makinalarda dokunmaktadır.
5-) Sonuç
Konunun başına dönüldüğünde kilimin, özüne uygun bir şekilde dokunabilmesi için gerekli olan şartlar diye sıraladığımız yapağı kalitesi, iplik kalitesi ve ipliğin doğal boyalarla boyanması gibi faktörler sağlanmış olsa bile dokuyucu, dokuma yeteneğini, hayal gücünü, aşkını kaybettiğinden, dolayı günümüzde orijinal kilimlerin dokunabileceği konusunda büyük endişeler duyulmaktadır.

Yöremizde, özellikle Van ve Hakkari İl Valilikleri'nin desteği ile kilim do-kuyuculuğu canlanmış gibi görünse de bu destek; yöre ile ilgili tanıtım broşürlerinde, renkli kilim kataloglarında özlü sözlerle ifade edilmiş olmaktan öteye gidememiştir.